ވާދަވެރިކަމުގެ ހަގީގީ ބޭނުމަކީ އަނެކާ ބަލިކޮށް ބިކަކޮށްލުމެއް ނޫނެވެ. މިއާ ޙިލާފަށް ވާދަވެރިކަމުގެ އަސްލު ބޭނުމަކަށް ވާނެޖެހޭނީ ކުރިއަރައި ދިޔުމެވެ. މިފަދަ ވާދަވެރިކަމަކީ ވަރަށް ވެސް މުޙިއްމު އަދި އެހާމެ ފައިދާކުރަނިވި ވާދަވެރިކަމެކެވެ. މުޖުތަމަޢެއް ކުރިއަރައި ދިޔުމުގައި އެމުޖުތަމަޢެއްގެ ފަރުދުންގެ ޒިންމާއާއި މަސްޢޫލިއްޔަތު ނުހަނު ބޮޑެވެ. ވަކިވަކި ފަރުދުންގެ އިސްނެގުމާއެކު ކުރެވޭ އެކިއެކި މަސައްކަތުގެ ސަބަބުން މީގެ ކުރިން ހޯދިފައިނުވާ އެތައް ކުރިއެރުމެއް މުޖުތަމަޢުތަކުން ފެނިގެން ގޮސްފައިވެއެވެ.

ކާށިދޫއަކީ ޒަމާނުއްސުރެ އަވަށު ވާދަވެރިކަން އޮންނަ ރަށެކެވެ. ކުޅިވަރު ހަރަކާތްތަކުން ފެށިގެން އިޖްތިމާޢީ އެކިއެކި މަސައްކަތްތަކުގައި ވެސް ކާށިދޫއިން ފެނިފައިވަނީ ވާދަވެރިކަން އިންތިހާއަށް ގޮސްފައިވާ މަންޒަރެވެ. މީގެ އެތައް އަހަރެއް ކުރީން އުފެދިފައިވާ މި ވާދަވެރިކަމުގައި، ރަށުގެ ތަރައްޤީއާއި އިޖްތިމާޢީ ކުރިއެރުމަށް ވަނީ އެތަކެއް ހުރަސްތަކެއް ކުރިމަތިވެފައެވެ. ނަހަމަ ގޮތުގައި ވެވޭ ބޭކާރު ވާދަވެރިކަމުގެ މަޅީގައި ޖެހި، މުޅި ކާށިދޫ އޮތީ އިތުރު އެހެން ގޮތެއް ބޭނުންވެފައެވެ. ނަގާކިޔާނޭ އެހެން ލީޑަރޝިޕެއް ބޭނުންވެފައެވެ.

ފަރުދުންގެ ހައިސިއްޔަތުން ރަށުގެ ތަރައްޤީގައި ހިއްސާވާން ކޮންމެ ރައްޔިތަކުވެސް ބޭނުންވާނޭކަން ޔަގީނެވެ. ނަމަވެސް އެކަމުގައި ބައިވެރިވާނޭ ގޮތެއް އަދި ކުރިޔަށްދާނޭ މަގެއް ފެންނަން ނެތުމުގެ ސަބަބުން މިކަން އެހާ ފަސޭހަކަމެއްކަމުގައި ނުވެއެވެ. މަގު ދައްކާނޭ ފަރާތެއް ވެސް ނެތުމަކީ އިތުރަށް އެކަން ކުރުމަށް ފަސްޖެހެވެން މެދުވެރިވި ހުރަހެކެވެ. ނަމަވެސް، ހުރިހާ ކަމެއް ވެރީންގެ ބޮލަށް ކަނޑާލި ޒަމާން މިއަދު މާޒީވެއްޖެއެވެ. މިއީ ޒުވާން ވިސްނުން ކުރިއަށް ނެރެ ރަށުގެ ތަރައްޤީގައި ޒުވާނުންގެ ބައިވެރިވުން ހިއްސާ ކުރާ ޒަމާނެވެ.

ތަރައްޤީއަކީ ހަމައެކަނި ޖީބަށް ވަންނަ ފައިސާ އެކަންޏެއް ނޫނެވެ. އިޖްތިމާޢި ފޭރާން ވަގުގަދަވުމާއި ހަމަޖެހޭ ދިރިއުޅުމެއް ލިބުމާއި އުސް އިމާރާތްތަކަކީ ވެސް ތަރައްޤީއެވެ. ބްރިޖާއި ފާލަމާއި ޝީޓްޕައިލްއަކީ ވެސް ތަރައްޤީއެވެ. ކުޑަކުދިންގެ ޕާކުތަކާއި ހިތްހަމަޖައްސާލާ ފިނިމައިޒާންތަކަކީ ވެސް ތަރައްޤީއެވެ. މިއަދު ކާށިދޫއިން ފެންނަ މަންޒަރަކީ މިއީއެވެ. އަމިއްލަ ފަރުދުންގެ އިސްނުގުމާއެކު މުޅި މުޖުތަމަޢުގެ ބައިވެރިވުމާއެކު، ކާށިދޫގައި މިހާރު ކުރެވެމުންދާ މަސައްކަތްތަކަކީ، އެންމެ ފުރަތަމަ އަޅުގަނޑު ދަންނަވާލި ފައިދާކުރަނިވި ވާދަވެރިކަމުގެ ނަތީޖާއެވެ.

ގުޅިގެން މަސައްކަތް ކުރުމުގެ ރޫހު އަލުން އުފަންކުރީ ޒުވާނުން ނަމަވެސް، މިކަންކަމުގައި ރަށުގެ ހަރު މީހުނާއި މަސައްކަތުގެ ދާއިރާގެ ފަރާތްތަކާއި އަންހެންވެރީންގެ ބައިވެރިވުން ލިބިފައިވަނީ ވަރަށް ވެސް ފުރިހަމަޔަށެވެ. ރަށުގެ ތަރައްޤީގެ ކަންކަމުގައި ބައިވެރިވާ އެކުވެރި ރައްޔިތެއް ދިރިއުޅޭ ރަށްރަށުގެ ލިސްޓުގައި ކާށިދޫ، މިއަދު ފައިހަމަކުރަނީ ފަޚުރާއެކުގައެވެ. އެހެން ރަށްރަށަށް ނަމޫނާ ދައްކަމުންނެވެ.

ނެގި ރިޔާވެސް ވެއްޓުނީ، ދަންމާނު ވާ ވެސް ދޫވަނީ
ނެގި އެރާޅާއެކު މިއޮޑި، މާކަނޑުތެރޭ ބަންޑުންވަނީ

ގަދަކަމުން ކަނޑުގާވި އޮއިވަރު، ހަމަޖެހޭނެ ގޮތެއް ނެތޭ
މަދަދަކަށް އެދި ގޮވިޔަކަސް، އަތޮޅާ ދުރަށްގޮސް ކަނޑުވަނީ

ފަޅުރަށެއް މާ ދުރުދުރުން، ފެނުނަސް ހަދާނެ ގޮތެއް ނެތޭ
ކަޅުވިލާ ބޯމަތި ކުރީމާ، ހާލުގާ ޖެހެމުން ދަނީ

ކަރުގެ ތެރެއަށް ވަން އެލޮނުގަނޑު، މަރުގެ ރަހަ ލައްވައިފިޔޭ
މަރުވެފައިވާ މައްޔިތެއް، ފަދައިންނެ އެވަގުތު ސިފަވަނީ

ދެން ހަނދާންވީ ދަރިފުޅާ، އަނބި ގޮއްޔެ ރަށުގާ ވީކަމޭ
އެންމެނާ ވަކިވާންޖެހޭ، ވަގުތޭ އައީ ހަމަ ހީވަނީ

އޭގެ ފަހުގާ ވީނުވީ، ނޭނގި އެތަކެއް އިރު ފަހުން
ގޭގެ ކޮޓަރީގާ މައޮށްވާ، ދުނިޔެއަށް ލޯ ހުޅުވެނީ

ބަހަކީ ބަދަލުވަމުން ނުފޫޒު ފޯރަމުން އަންނަ އެއްޗެކެވެ. ބަހަށް އެންމެ ބޮޑަށް ނުފޫޒެއް ފޯރަނީ އެޤައުމަކަށް ޒިޔާރަތްކުރާ ބިދޭސީންގެ ސަބަބުންނޭ ބުނެވިދާނެއެވެ. މިގޮތުން ދިވެހިބަހަށްވެސް މިހާރު މިވަނީ އެހެނިހެން ބަސްބަހުގެ އަސަރު ވަރަށް ބޮޑަށް ފޯރާފައެވެ. މީގެ އެތަކެއް އަހަރެއް ކުރިން މެދުތެރޭ އިންޑިޔާއިންނާއި، އުތުރު އިރުމަތީ އިންޑިޔާގެ މީހުން ރާއްޖެއަށް ޒިޔާރަތްކޮށް އުޅުމުގައި އެބައިމީހުންގެ ބަހުގެ އަސަރު ނުވަތަ ނުފޫޒު ދިވެހި ބަހަށް ފޯރާފައި ވާކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. އެމީހުން އައިއިރު ބުދިސްޓް ދީނުގެ ބަހާއި އެމީހުންގެ އަކުރުވެސް ގެނައެވެ. އަދި ހޯދުންތަކުން ދައްކާގޮތުގައި ދިވެހިރާއްޖެއިން ފެނުނު އެންމެ ދުވަސްވީ ލިޔުންތަކުންވެސް ވަނީ މިއަކުރުތައް ފެނިފައެވެ. އަދި ހަމަ އެއާއެކު ސިންގަޅަބަހާއި ސިލޯން ބަހާއި ބަންގަޅާ ބަހާއި ފާރިސީ ބަސްފަދަ އަސަރުތަކާއި ނުފޫޒު ވަނީ ދިވެހިބަހަށް ކޮށްފައެވެ. އަދި މިހާރު އެންމެ ބޮޑަށް ދިވެހި ބަހަށް އަސަރު ކުރަމުންދާ ބަހަކީ އިނގިރޭސި ބަހާއި ހިންދީ ބަހެވެ. މިއީ ބައެއް ބޭބޭފުޅުން ގަޔާވާކަމަކަށް ވިޔަސް، ބަހުގެ އިލްމުވެރިން ވަރަށް ހިތާމައާއެކު ފާހަގަކުރާ ކަމެކެވެ.

މިހާރު އެކިބަސްބަހުގެ ނުފޫޒު ދިވެހި ބަހަށް ކުރަމުންގޮސް ދިވެހި ބަހުގެ އަމިއްލަވަންތަކަން މިދަނީ ނެތެމުންނެވެ. ކުރީގައި ދިވެހިބަސް ތަރައްޤީކުރެވިފައިވަނީ، ދިވެހިބަހުގައި ނެތް ބަސްތައް އުފައްދައިގެންނެވެ. އެކަމަކު މިހާރު ބަލަމާތޯއެވެ! މިހާރު ދިވެހިބަސް މުއްސަނދިކުރަންނޭ ކިޔާފަ، ބަސް ބޭނުންކުރާ މީހުން ދިވެހި ބަހުގައި މިހާރު ހުރި ބަސްތައް އުވާލާ އޭގެ ބަދަލުގައި އާ ބަސްތަކެއް ބޭނުންކުރުން ވަނީ އާންމު ކަމަކަށް ވެފައެވެ. އަދި މިއާއެކު ބަހުގެ ހަގީގީ މާނަނޫން އެހެން މާނަތަކުގައި ބައެއްބަސް ތައްވެސް އަންނަނީ ބޭނުންކުރެވެމުންނެވެ. މިސާލަކަށް: “ސަޅީ” ދިވެހި ބަހުގެ ރަދީފުގައި އިންނަގޮތުން ނަމަ މި ބަހުގެ މާނައަކީ “ކަނޑާ ފޮނި” ނުވަތަ “ބޮޑާ” އެވެ. ނަމަވެސް އަދުގެ ބައެއް ދިވެހިންގެ މެދުގައި މިބަސް ބޭނުން ކުރެވެމުން މިއަންނީ ތަފާތު އެހެން މާނައެއްގައެވެ. މިފަދަ ގޮތްތަކަށް ބަސްބޭނުންކުރުމަކީ ދިވެހި ބަހުގެ އަމިއްލަވަންތަކަން ނެތިދާނޭ ކަމެކެވެ.

ދިވެހި ބަހުގެ ބަދަލުގައި އެހެނިހެން ބަހުރުވަ ތަކުގެ ބަސްތައް މޮޅުކޮށްލަން ބޭނުންކުރުމަކީ ދިވެހިބަހަށް ދެވޭ ގެއްލުމެކެވެ. މިއީވެސް ވަރަށް އާންމު ކަމެކެވެ. ދިވެހި ބަސް ނެތިދިޔުމަށް އެޅޭ ފިޔަވަޅުތަކެކެވެ. މިހާރު ދިވެހިބަހަށް އެންމެ ބޮޑަށް ނުފޫޒު ފޯރާފައި މިވަނީ އިނގިރޭސިބަހެވެ.

އާދޭހެވެ! މިއީ ދޮގުވާހަކަ ތަކެކޭ ނުބުނެވޭނެއެވެ. މިހާރުގެ ދަރިންނަކީ މީގެ ހެއްކެކެވެ. ދިވެހިބަސް އޮއްވާ އޭގެ ބަދަލުގައި އިނގިރޭސިބަސް ބޭނުންކުރުމުގެ މިސާލުތަކެކެވެ. އެމީހުންނަށް ގިނަފަހަރަށް ދިވެހިބަހުގައި އޮންނަ ބަސްވެސް ނޭނގޭނެއެވެ. ބައެއް ދިވެހިން މިހާރު ވާހަކަދައްކާއިރު ވެސް އިނގިރޭސި ބަސްބަސް ޖުމްލަރަކުގައި ބޭނުންކުރުން މިހާރު ވަނީ އާންމެ ވެފައެވެ. މިހާރުގެ  ފިހާރަތަކާއި، ޚިދުމަތްދޭ އެކިއެކި އިމާރާތްތަކުގެ ނަންބޯޑުތަކަށް ބަލާލަމާތޯއެވެ. މިތަންތަނުގެ ނަންތައްވެސް މި ހުންނަނީ އިނގިރޭސިންނެވެ. ނުވަތަ ނަމުގެ އެއްބައި ހުންނަނީ އިނގިރޭސިންނެވެ. އަދި އަލަށް އެކިކަހަލަ ވިޔަފާރިތައް ފަށާމީހުންވަނީ އެމީހުންގެ ވިޔަފާރިތަކުގެ ނަމަކަށް ކޮންމެވެސް އިނގިރޭސި ނަމެއް ދެއެވެ. މިސާލަކަށް ބުނާނަމަ “އެވްރީވަންސް ލާރނިންގް ސެންޓަރ”، “ދިވެހި ބަހުގެ އެކަޑަމީ”، “މޯލްޑިވްސް ވޯޓަރ އެންޑް ސެވެރޭޖް ކޮމްޕެނީ” އަދި “ބޭބީ ވޯރލްޑް” ފަދަ ތަންތަނަށް ނަޒަރު ހިންގާލަމާތޯއެވެ؟ މިއީ ހަމަ ދިވެހިންވެސް ނަންކިޔޭނެ ތަންތަނެވެ. ތެދެކެވެ! ނަން ކިޔާނީ ވެރިފަރާތުންނެވެ. އެމީހަކު ނުވަތަ  ބަޔަކު ބޭނުންވާ ގޮތަކަށެވެ. ނަމަވެސް ފާހަގަކޮށްލަން ބޭނުންވަނީ، މިފަދަ ގޮތްގޮތަށް ނަންކިޔުމުން، ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި ދިވެހިބަސް ބޭނުން ކުރެވޭ މިންވަރު ދައްވެގެން ދާކަމެވެ. އަދި މިހެން ނަންކިޔާފަ މިހުންނަނީ ކޮންމެހެން ދިވެހި ބަސް ނެތިގެނެއް ނޫނެވެ. އެއީ މޮޅުކޮށްލާށެވެ. ރީތިކޮށްލާށެވެ. ޒަމާނީ ކޮށްލާށެވެ.

މިއީ މިހާރު ދިވެހި ބަސް ހުރި ހާލަތެވެ. މިހެންކަމަށްވާނަމަ ދާދި އަވަހަށް ދިވެހި ބަސްތަކާއި ލަފްޟުތައް ނެތި ހިނގާދާނެއެވެ. މަޑުމަޑުން ވަޅުޖެހެމުންގޮސް އާ ޖީލުތައް އަންނައިރު ދިވެހިބަހާއި އިނގިރޭސިބަސް ވަކި ނުވާވަރަސް މައްސުނި ވެގެން ހިނގާދާނެއެވެ. މިއީ މިހާރު ބިރުގަންނަންވީ ކަމެކެވެ.

ދެންއޮތް ކަމަކީ މިހާރު ދިވެހި ބަހުގެ ހަމަތަކާއި ޤަވާއިދާ ޚިލާފަށް ޖުމުލަތައް ޢިބާރާތް ކޮށްފަ ހުންނަ މައްސަލައެވެ. ޖުމުލަތައް ޢިބާރާތްކޮށްފަ ހުންނަ ގޮތުން ބައެއް ފަހަރަށް އެބުނަން އުޅެނީ ކީކޭ ކަންވެސް ނޭނގޭ ޙާލަތައް ގޮސްފައި އެބަހުއްޓެވެ. ޢިބާރާތްކުރާއިރު ބޭނުން ކުރަން ޖެހޭ ބައެއް ލަފުޟުތައް ބޭނުންނުކޮށް ނުވަތަ ބޭނުންކުރަން ޖެހޭގޮތާ ދިމާ އިދިކޮޅަށް ބޭނުން ކޮށްފައި ހުންނަ ތަން އެބަފެނެއެވެ. ގިނައިން މިކަން ފާހަގަކުރެވެނީ ދިވެހިން ބިދޭސީ(ބަންގާޅީ)ން ނާ މުހާތަބް ކުރާއިރުއެވެ. މިސާލަކަށް “ކަލޭ އަވަސް އަންނަނީ، ބޮސް ދަނީ، ބާރަށް ރޮނީ ބޭނުން ނެތީ” މިފަދަ ގޮތްގޮތަށް ބުނެއެވެ. އަދި ލިޔެފައި ހުންނަ ބައެއް އެއްޗެހީގައިވެސް މިކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. މިސާލަކަށް “މިދަތުރުގައި އެމަނިކުފާނު މާޅުސްމަޑުލު އުތުރުބުރި، ދެކުނުބުރި، އަދި ފާދިއްޕޮޅުގެ ރަށްރަށަށް ވަދެވަޑައިގަންނަވާނެއެވެ.” މިފަދައިން އެބަ ހުރެއެވެ. މީގެ ރަނގަޅުގޮތަކީ “މިދަތުރުފުޅުގައި އެމަނިކުފާނު މާޅޮސްމަޑުލު އުތުރުބުރީގެ ރަށްރަށާއި، ދެކުނުބުރީގެ ރަށްރަށާއި، ފާދިއްޕޮޅުގެ ރަށްރަށަށް ވަޑައިގަންނަވާނެއެވެ.” މިފަދައިންނެވެ. ދިވެހިބަހުގެ ހަމަތައް މިގޮތަށް ތަކުރާރުވަމުންދާނަމަ ދިވެހިބަސް ބޮއްސުންލައިގެން ދިޔުމަކީ މާދުރުގައި އޮތްކަމެއްނޫނެވެ.

މިއާޚިލާފަށް ދިވެހިބަސް ތަރައްޤީކޮށް މުއްސަނދިކުރުމަށް ކުރެވިދާނެ އެތަކެއް މަސައްކަތްތަކެއް އެބަހުއްޓެވެ. އޭގެތެރޭގައި އެންމެ މުހިންމު ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވެނީ ދިވެހިބަހަށް މިހާރު އަސަރުކުރަމުން މިދާ ބޭރު ބަސްތައް ބެނުން ނުކުރުމެވެ. ދިވެހިބަހުގައި ހުރި އެބަސްތައް ބޭނުންކުރުމެވެ. އަދި ދިވެހިބަހުގައި ނެތް ބަހެއްނަމަ އެބަހަށް ތަރުޖަމާ ދިވެހި ބަސް އުފައްދާ އެބަހަކާ ދިވެހިން ރަޙުމަތްތެރިކުރުވުމެވެ. މިހާރު ނެތެމުން މިދާ ބަސްތައް ފާހަގަކޮށް އެބަސްތައް ބޭނުންކުރަން ފެށުމެވެ. އަދި ޢިބާރާތް ކުރުމުގައި ހުންނަ އައިބުކަން ރަނގަޅު ކުރުމެވެ. އިބާރާތްކުރާއިރު ވައްޓާލެވޭ ބަސްތައް ބޭނުންކުރުމެވެ. ކުރީގައި ދިވެހި ބަހަށް ހިދުމަތްކުރެއްވި މުޙައްމަދު ޢަމީން ފަދަ ލާމަސީލު ބޭފުޅުން ކުރެއްވި މަސައްކަތް އުވުދިޔަނުދީ ހިފެހެއްޓުމެވެ.

ދިވެހިބަހުގެ އަމިއްލަވަންތަކަން ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި ބިދޭސީ ބަސްތަކުގެ ނުފޫޒު ފޯރިޔަނުދީ ދިވެހިބަސް ދިވެހި ބަހުގެ ގޮތުގައި ހިފަހައްޓަންވީއެވެ. ދިވެހި ބަހަށް ޤަދަރުކޮށް އޭގެ އަމިއްލަވަންތަކަން އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކާ ހަމައަށް ދަމަހައްޓަންވީއެވެ. އެހެން ނޫންނަމަ ދިވެހި ބަސްތައް ބޭނުން ނުކުރުމުގެ ސަބަބުން ހަނދާންނެތި ދުރަށް ޖެހެމުން ވަޅުޖެހެމުންގޮސް އުވިދާނީއެވެ. މިއީ ވިސްނަވާލަންވީ ކަމެއް ނޫންތޯއެވެ؟

އޭގެ އަނެއް ދުވަހެވެ. ގޭގައި ކުރަން ހުރި ބައެއް ކަންކަން ނިންމާލުމަށްފަހު އަހަރެން ދިޔައީ އައިނީމެން ގެޔަށެވެ. ދިޔަ މަގުމަތީ އަހަރެންނަށް އަކުރަމް ފެނުނެވެ. އަދި އޭނާއަށް ބަލަން ހުރެވުނެވެ. އެރީތި އިސްކޮޅާއި ބުރުސޫރަ ފެނި އަހަރެންނަށް ކުރިޔަށް އެންމެ ފިޔަވަޅެއްވެސް ނޭޅުނެވެ. އަކްރަމް ފެނުމާއުކު އަހަރެންގެ ހިތުގެ ވިންދު އަވަސްވާން ފެށިއެވެ. ބުނަން ނޭނގޭ ކަހަލަ އިޙްސާސްތަކެއް ކުރެވެން ފެށިއެވެ.

އޭ ބަލަ މަންޖޭ..! ކޮން ހިޔާލަކަށް ގެއްލިފަ ތިހުރީ..؟ އަނެއްކާ އަކުރަމާ ކައިވެނިކޮށް ދަރިންތަކެއް ހޯދީތަ..؟ އަހަރެންނަށް ހޭވެރިކަން ވީ އައިނީ އައިސް އަހަރެންގެ ގައިގައިހިފާ ތަޅުވާގަތުމުންނެވެ. އާނއެކެވެ! އަހަރެން ހުރީ ހަމަ އަސްލުވެސް އަކްރަމްއާއެކު އެއުފާވެރި ދުނިޔެއަށް ގެއްލިފައެވެ. އައިނީގެ ސުވާލުތައް ތަކުރާރުކުރިއެވެ. އަހަރެންނަށް ބުނާނެ އެއްޗެއް ނޭނގި ލަދުންހުރެ އިސްޖަހާލެވުނެވެ.

އެރޭ އައިނީއާއެކު ވަރަށް ލަސްވަންދެން ބޭރުގައި އުޅުނީމެވެ. ރަށުގައި ކިޔަވަން އުޅުނު އިރުގެ ރައްޓެހިންނާއެކު ކޮފީއެއްގައި އެތައް ވަގުތެއް ހޭދަކުރީމެވެ. އެހާ ދުވަސް ކޮށްފައި ދިމާވުމުން ދައްކަންޖެހޭ ވަރަށް ގިނަ ވާހަކަ ހުރުމުންނެވެ. ގަޑިން އެގާރަ ޖެހީއެވެ. “އޭ މަންމަ މިހާރުހޯދާނެ… ކަލޭމެން މާލޭގަ އެތައް އިރަކު ބޭރުގަ އުޅުނަސް މިރަށުގަ އެހެންނުވާނެ… މީހުންގެ އަނގަޔާ ހެދީވެސް އަންހެން ކުއްޖަކަށް ލާހިކެއްނޫން ލަސްވަންދެން ބޭރުގަ އުޅޭކަށް” އައިނީ އަހަރެން ގައިގަ ކޮށްޓާލަމުން ބުނެލިއެވެ. އަހަރެންވެސް އާނއެކޭ ބުނެ، ބިލް ގެނައުމަށް ވެއިޓަރ ކައިރިން އެދުނީމެވެ. ބިލް ގެނައުން ލަސްވުމުން، އަހަރެން ކައުންޓަރުދޮށަށް ބިލް ދައްކަންދިޔައީމެވެ. އަވަސް ކުރުމުގެ ގޮތުންނެވެ.

ކައުންޓަރުގައި ހުރީ އަހަރެންގެ ކުރީގެ ލޯބިވެރިޔާ ނާސިހް އެވެ. އޭނާހުރީ އަހަރެން ފެނުމާއެކު ބަސްހުއްޓިފައެވެ. ބުނާނެ އެއްޗެއް ނޭނގިފައެވެ. އޭނާ ނިޔަނެތި ގޮތަކަށް އަހަރެންނަށް ގޮވާލިއެވެ. “ޔޫލިން..! ކޮންއިރަކު ރަށަށް އައީ..؟” އޭނާގެ އަޑުގައިވަނީ މަޑުމައިތިރިކަމެވެ. އަހަރެންނާމެދު ބަހައްޓާ އޯގާތެރިކަމާ އަހަރެންނަށް ކުރާ އިހްތިރާމް އޭނާގެ އަޑުން އަހަރެންނަށް އިހްސާސްވިއެވެ. އޭނާއަކީ އަހަރެންނާ ރައްޓެހިވެގެން އުޅުނު އިރުވެސް އަހަރެންދެކެ ވަރަށް ލޯބިވި ކުއްޖެކެވެ. ރުޅިވި ފަހުންވެސް އަހަރެންނަށް އުނދަގޫކޮށް ޖެއްސުންކޮށް ހަދާފައެއްނުވެއެވެ. “އިއްޔެ ފެރީން އައީ.. ކިހާވަރެއްތަ ބިލަށް އެރީ..؟ މާގިނަ ވާހަކަ ދައްކަން އަހަރެންނަށް އޭނާ ކުރިމަތީ ހުންނާކަށް ނުކެރުނެވެ. އަހަރެން ފެނިފައި އޭނާ ހުރީ ވަރަށް ދެރަވެފައިކަން އަހަރެންނަށް އިނގޭތީއެވެ. އެރިވެތި ދެލޮލުގެ ފަހަތުގައި ކަރުނައިގެ ކޯރެއް ވާކަން އިނގޭތީއެވެ. އެ ހިނިތުންވުމުގެ ފަހަތުގައި އަނިޔާއާ ހިތްދަތިކަން ތަޙައްމަލް ކުރާ ހިތެއްވާކަން ޔަގީންވާތީއެވެ. ނަމަވެސް އޭނާ އަހަރެންގެ ކުރިމަތީގައި ކެތްތެރިވަނީއެވެ. އޭނާ އިހްސާސްކުރަމުންދާ ހިތި ހަގީގަތް ފޮރުވަން މަސައްކަތްކުރަނީއެވެ. އަހަރެން އެރޭ ގެޔަށްދިޔައީ ނާސިހް އަށް ދެވުނު ހިތްދަތިކަން އިހްސާސްވެ އެކަމާ އިންތިހާއަށް ދެރަވެފައިވާ ހާލުއެވެ.

އާނއެކެވެ. ލޯތްބަކީ ވަރަށް ފާޑެއްގެ އެއްޗެކެވެ. ހިތި ރަހަޔާ ހިތްގައިމު މަންޒަރުތައް އެލޯބި ދައްކުވައިދެއެވެ. ނާސިހް އަހަރެންނަށް ދިނީ އުފާވެރިކަމާ ހިތްހަމަޖެހުމެވެ. އޯގާތެރިކަމާ އަޅާލުމެވެ. ނަމަވެސް އަހަރެން ނާސިހްއަށް ދިނީ ކޯއްޗެއް ހެއްޔެވެ. ހިތްދަތިކަމާ ވޭނާ ކެކުޅުމެވެ. ވަކިނުވާންބުނެ އާދޭސްކުރަމުން ދިޔައިރުވެސް، އަހަރެން އޭނާ ދޫކޮށްލީމެވެ. މިއަދު އަހަރެން އޭނާއަށް ހަމްދަރުދީވަމެވެ. މިއަދު އަހަރެން އޭނާ ގާތު މާފަށް އެދެން ބޭނުމެވެ. ނާސިހްގެ ހިޔާލުތަކުގައި އަހަރެން އޮއްވާ ނިދުނީ ކޮންއިރަކު ކަމެއްވެސް ނޭނގުނެވެ.

“ދަރިފުޅާ..! ދަރިފުޅާ..!” ހޭލެވުނީ މަންމަ އަހަރެން ނުހޭލައިގެން ލަސްވެގެން ގޮވަން ފެށުމުންނެވެ. އަވަސް އަވަސް ކޮށްލައިގެން ތެދުވެ ފާހާނާއަށް ވަދެ ފެންވަރާ ހަދައިގެން ސައިބޯން ކާގެއަށް ދިޔައީމެވެ. އޭރު މަންމަ ހުރީ ތަށިތައް ނަގާށެވެ.

“ދަރިފުޅާ ކީއްވެ ލަސްވީ..؟ އެހެންނޫނީ ހޭލާ ގަޑިއެއް ނޫނެއްނުމީ..” މަންމައަކީ އަހަރެންގެ ކަންކަން އެންމެ ފުރިހަމަ ގޮތުގައި ދަންނަ ހަމައެކަނި އިންސާނާއެވެ. އަހަރެން ދެރަވެފައި ހުއްޓަސް، އުފާވެފައި ހުއްޓަސް، ކަމަކާއި ހާސްވެފައި ހުއްޓަސް، ހިންހަމަ ނުޖެހިފައި ހުއްޓަސް މަންމަ އެކަމެއް ދެނެގަނެއެވެ. އަދި އެކަންކަމުގައި މަންމައަށް ވެދެވެންއޮތް އެންމެ ފުރިހަމަ އެހީތެރިކަމެއް ވެދެއެވެ.

“ރޭގަ ނިދުނީ މާ ލަހުން.. އެހެންވެ ލަސްވީ..” މަންމައަށް އެކަން ހާމަކުރާކަށް އަހަރެން ބޭނުމެއްނުވިއެވެ. “މަންމާ މިއަދު ވާނެ މެންދުރަށް ވަރަށް މީރުއެއްޗެއް ހަދަން ދޯ..؟” ވާހަކަ އޮޅުވާލުމުގެ ގޮތުން އަހަރެން ބުނެލީމެވެ. އަދި މަންމަ އަތުން ލާރި ނަގައިގެން ފިހާރައަށް ދިޔުމަށް ގެއިން ނިކުތީމެވެ. ފިހާރަތެރެއިން އަހަރެންނަށް އަކްރަމް ފެނުނެވެ. އޭރު އަކްރަމް ހުރީ އަހަރެންނާ ދިމާއަށް ބަލާށެވެ. ކަޅިޖަހާނުލާ ބަލަން ހުރުމުން ލަދުން ފައިއޮޅި ނުވެއްޓުނީ ހަމަ ކިރިޔާއެވެ. ހިތުގެ ވިންދު އަވަސްވެ އަތްފައި ފިނިވާންފެށިއެވެ. އޭނާ އަހަރެންނާ ދިމާއަށް އަންނަތަން ފެނުމުން މޭގެ ތެޅުން އިތުރަށް ގަދަވާންފެށިއެވެ.

(ނުނިމޭ)

ކޮންމެ މަޔަކުވެސް އަދި ކޮންމެ ބަފަޔަކުވެސް ތިމާގެ ދަރިފުޅުގެ މުސްތަޤްބަލަކީ އުފާވެރި މުސްތަޤްބަލަކަށް ވުމަށް އުއްމީދުކުރާނެއެވެ. ކާމިޔާބު ދަރިއަކަށް އެދަރިފުޅު ހެދޭތޯ ގަދައަޅާ މަސައްކަތްކުރާނެއެވެ. މުޖްތަމަޢުގައި އެދަރިފުޅަކީ އިޙްތިރާމާއި ޤަދަރު ލިބިގެންވާ މީހެއްކަމުގައިވުމުގެ ހުވަފެންދެކޭނެއެވެ. އެމީހަކަށް ވީވަރަކުން އަދި ކިއެއްތޯ، ނުވާވަރުންވެސް އެމަޤްޞަދު ހާޞިލްކުރަން ކެނޑިނޭޅި މަސައްކަތްކުރާނެއެވެ. ނަމަވެސް ދަންނަވަންތޯއެވެ. މުޖްތަމަޢުގެ ކޮންމެ ދަރިއަކީ ކާމިޔާބު ދަރިއަކަށް ނުވެދާނެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި ތިމާ އުއްމީދުކުރި ގޮތާއި މުޅީން ޙިލާފަށް ކަންތައްތައް ވެގެންދަނީ މަދެއްކޮށެއްނޫނެވެ.

މިލިޔުމުގައި އަޅުގަނޑު ބަލާލަން ބޭނުންވަނީ ދަރިން ތަރުބިއްޔަތުކުރުމުގެ މުޙިއްމުކަމުގެ މައްޗަށެވެ. އަދި ދަރިފުޅު ތަރުބިއްޔަތު ކުރުމުގައި އިސްކަމެއްދޭންވީ ދެތިންކަމެއްގެ މައްޗަށެވެ. އަޅުގަނޑުގެ ނަޒަރުގައި ދަރިންތަރުބިއްޔަތުކުރުމުގައި އެދަރިފުޅު އުފަންވުމުގެ ކުރިން ފިޔަވަޅުއަޅަންޖެހެއެވެ. އެދަރިފުޅު އުފަންވަނީ ހެޔޮލަފާ މަންމައަކާއި ބައްޕައެއްގެ އަތްމައްޗަށްކަމުގައި ހެދުމަށް މަސައްކަތްކުރަން ޖެހެއެވެ. އަދި އެދަރިފުޅު އުފަންވުމުން އެދަރިފުޅު ހެދިބޮޑުވަނީ އިސްލާމްދީނުގެ އުޞޫލުތަކުގެ މަތީންކަމަށް ހެދުމަކީވެސް ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހެކަމެކެވެ. އަދި ތިމާމެންވެސް އެދަރީންނަށް ނަމޫނާއަކަށް ވާންޖެހޭނެއެވެ. ސަބަބަކީ އެދަރިފުޅުގެ ފުރަތަމަ އެދުރުންނަކީ އެދަރިފުޅުގެ މަންމައާއި ބައްޕަ ކަމުގައިވާތީއެވެ.

ދުނިޔެވީ ތަޢުލީމާ އެއްވަރަށް ދީނީ އަދި އުޚްރަވީ ތަރުބިއްޔަތު ދިނުމަކީވެސް ވަރަށް މުޙިއްމުކަމެކެވެ. އެދަރިފުޅުގެ އުމުރާ ގުޅޭ މިންވަރަކުން މިތަރުބިއްޔަތު އިތުރުކުރަން ޖެހޭނެއެވެ. ނަމަވެސް މިހާރަކަށް އައިސް ކަންތައްތައް ވަމުންދަނީ މިދެންނެވި ގޮތާއި ދިމާއިދިކޮޅަށެވެ. ކުޑަކުއްޖާގެ އުމުރާއި ނުގުޅޭކަމުގައި ބުނެ ދީނީ މުޙިއްމު ކަންތައްތައް ދަރިފުޅަށް އުނގަންނައި ނުދީ، އެދަރިފުޅުގެ އުމުރާއި ނުގުޅޭ ފިލްމު ބެލުމަށާއި ވާހަކަފަދަ އެއްޗެތި ކިޔުމުގެ ފުރުޞަތުދެވެއެވެ. އޭގެ ސަބަބުން ދަރިން ހަލާކުވެގެންދާ މަންޒަރު މިހާރު މުޖްތަމަޢުތަކުން ފެނިގެންދާކަމީ ޤަބޫލުކުރަންޖެހޭ ހަޤީގަތެކެވެ.

ކޮންމެ ދަރިއަކީ އެއްވަނަ ލިބޭނެ ކުއްޖެއްނޫންކަން މައިންބަފައިން ދަންނަންޖެއެވެ. އިމްތިޙާނުތަކުގައި އެންމެ މަތީ ފާސް ހޯދާނެ ދަރިވަރެއްނޫންކަންވެސް ދަންނަންޖެހޭނެއެވެ. އެކިކުދިންނަށް ޙާޞިލްކުރެވޭނީ އެކިމިންވަރަށެވެ. އެކިކުދިންނަށް ދަސްވާނީވެސް އެމިންވަރަށެވެ. ނަމަވެސް ކާމިޔާބު ހޯދުމަށް އަބަދުވެސް މަސައްކަތްކުރުމަށް ދަރިފުޅަށް ދަސްކޮށްދޭންޖެހޭނެއެވެ. ހިތްވަރާއެކު މަސައްކަތްކުރުމަށް އަބަދުވެސް ދަރިފުޅަށް ބުނެދޭންޖެހޭނެއެވެ. ނާކާމިޔާބުވާ ދަނޑިވަޅުތަކުގައި އުއްމީދު އާކުރުމަށް ނަސޭޙަތްތެރިވާންޖެހޭނެއެވެ.

ކާމިޔާބު މީހަކަށްވާނީ ހަމައެކަނި ދުނިޔޭގެ ތަޢުލީމު ޙާޞިލްކޮށްގެން ނޫންކަން މައިންބަފައިން ދަންނަންޖެހެއެވެ. ޢިލްމާއި އެއްވަރަށް ޙިލްމަކީވެސް ވަރަށް މުހިއްމު އެއްޗެއްކަން ދަންނަންޖެއެވެ. އިސްލާމްދީނުގައި އަންގަވާފައިވާ މާތް އުޞޫލުތަކާއި ހަމަތަކާއި ގޮތްތައް ދަރިފުޅަށް ދަސްކޮށްދޭންޖެހެއެވެ. މަޑުމައިތިކަމާއި ތެދުވެރިކަމާއި އިޙްތިރާމްކުރުމުގެ ސިފަތައް ދަރިފުޅަށް ދަސްކޮށްދޭންޖެހެއެވެ. ރަނގަޅު އެކުވެރިން ހޯދުމަށާއި ބޭކާރު ކަންކަމުގައި ވަގުތު ދުއްވާނުލުމަށް ވިސްނާދޭންޖެހެއެވެ. ހަޤީގީ ކާމިޔާބީއަކީ އިސްލާމްދީނުގައި އަންގަވާފައިވާ ގޮތަށް މީހާ ބައްޓަންވުންކަމުގައި އެކުއްޖާއަށް އަންގައިދޭންޖެހެއެވެ.

ލޮބުވެތި މައިންބަފައިންނާއި ބެލެނިވެރިންނަށް އަޅުގަނޑު ބުނެލަން ބޭނުންވަނީ، ރިވެތި ވެގެންވީ ސިފަތައް ދަރިފުޅަށް ދަސްކޮށްދިނުމަށެވެ. މިހާރުގެ ކުދިންގެ ކިބައިން މިފެންނަ މަންޒަރުތަކަކީ އިސްލާމްދީނުގެ ރިވެތި ސިފަތައް ދޫކޮށް، މާއްދިއްޔަތަށް އެކަނި ބަރޯސާވެގެން އެދަރިން ތަރުބިއްޔަތު ކުރުމުގެ ނަތީޖާއެވެ. މާދާމާގެ މުޖްތަމަޢު ހެޔޮ މުޖްތަމަޢުއަކަށް ހެދުމަށްޓަކައި މާދަމާގެ ޒުވާނުންކަމުގައިވާ މިއަދުގެ ކުޑަކުދީން ހެޔޮގޮތުގައި ތަރުބިއްޔަތު ކުރާށެވެ. ފާގަތި މުސްތަޤްބަލަކަށްޓަކައި، ހެޔޮލަފާ މުޖްތަމަޢުއެއް ބިނާކުރުމަށްޓަކައި، ޤައުމުގެ ކުރިމަގަށްޓަކައި، މިއަދު އެކުދިން ބޭނުންހާ މަގަކުން ހިނގިޔަނުދީ އެކުދިން އިސްލާމީ ރިވެތި ހަމަތަކުގެ މަތީ ހިފަހައްޓާށެވެ. މާދަމާ އެކުދިންނަކީ ތިބާގެ ލޮލުގެ ފިނިކަންކަމުގައި ވާން އެދޭނަމަ، މިއަދު އެދަރިފުޅު މާތްވެގެންވީ އުޞޫލުތަކުގައި ސާބިތުކުރާށެވެ. ދެފަރާތަށް ކާމިޔާބާއި ހިތްހަމަޖެހުން އޮތީ މިފަދައިން ދަރިފުޅު ތަރުބިއްޔަތުކޮށްގެންކަން ޔަގީނެވެ.

އެމަންޒަރު އަދިވެސް ހިތުތެރޭގައި ކުރެހި ސިފަވަމުންދެއެވެ. ފިރެހެންވަންތަ ކަމުގެ ލާމަސީލު ނަމޫނާއެކެވެ. އިސްކޮޅާއި ބުރުސޫރައިގެ ރިވެތިކަމުން، މިރަށުގެ އެހެން ފިރެހެނުންނާއި އޭނާ ތަފާތުކުރުވައެވެ. ވާހަކަ ދެއްކުމުގައި ގެންގުޅޭ މަޑުމައިތިރިކަމާއި އަދަބުވެރިކަމުން އޭނާގެ އަޚުލާޤު ހާމަކޮށްދެއެވެ. ހެދުން އެޅުމުގައި ގެންގުޅޭ މިންގަނޑާއި ބޮލުގެ އިސްތަށިގަނޑު އޮމާންކުރެވިފައިވާ ގޮތުން އޭނާގެ ހަރުދަނާކަން އިތުރަށް އެނގެމުންދެއެވެ. އަކުރަމްއަކީ މިރަށު މަދަރުސާއިން ގްރޭޑް 10 އަށް ކިޔެވުމަށްފަހު މަތީ ތަޢުލީމު ހޯދަން ރާއްޖެއިން ބޭރުގައި ކިޔަވަމުންދާ ކުއްޖެކެވެ. އަކުރަމް ބޭރުގައި އުޅޭތާ މިހާރު 3 އަހަރުވެއްޖެއެވެ. އަހަރެން އޭނާއާ ދިމާވީ ޗުއްޓީގައި ރަށަށްއައިދުވަހު ފެރީމަތިންނެވެ. އަހަރެންވެސް މާލޭގައި ކިޔަވަން ހުރެފައި ޗުއްޓީއަށް ރަށަށް އައި ދަތުރުމަތީގައެވެ.

އަހަރެންގެ އުމުރުން މިހާރު 18 އަހަރެވެ. މިވީދުވަސްތަކުގައި އަހަރެން ލޯބީގެގޮތުން ގުޅުނީ އެންމެ ކުއްޖަކާއެވެ. އެއީ އަހަރެންގެ އުމުރުން 16 އަހަރުގައި ނާސިހްއާއެވެ. ނަމަވެސް އެކަމުގެ ސަބަބުން އަހަރެންގެ ކިޔެވުމަށް ހީނަރުކަން ކުރިމަތިވެ، މަންމައާއި ބައްޕަގެ ހުވަފެންތަކާއި އުއްމީދުތައް ފުނޑުފުނޑުވެދާނެކަމުގެ ބިރު ހީވެގެން އަހަރެން އެގުޅުމަށް ނިމުމެއްގެނައީމެވެ. ނާސިހް އެކަން ނުކުރުމަށް އެދި އާދޭސްކުރަމުން ދަނިކޮށެވެ. އެއީ އަހަރެންނަށް ނިންމަން ވަރަށް އުނދަގޫވި ނިންމުމެކެވެ. ނަމަވެސް އަހަރެންގެ ތަޢުލީމާއި ކުރިއެރުމަށް ވިސްނުމަށްފަހު އެކަންކުރީ ޔާމިންބެގެ އެހީތެރިކަމާއެކުއެވެ. ޔާމިންބެ އަކީ ރަށު ސްކޫލުގެ ލީޑިންގ ޓީޗަރެކެވެ. މަންމައާއި އެބަނޑުމީހެއްގެ ދަރިއެކެވެ.

މިއީ އޭގެ ދެއަހަރުފަހެވެ. ފެރީ ރަށާގާތްކުރުމާއެކު މީހުންތައް ދަބަސްތަކާއި ފޮށިތައް ހިފައިގެން ފައިބަން ފަށައިފިއެވެ. މިއީ ސްކޫލް ޗުއްޓީ ދުވަސްވަރުކަމުން ފެރީވަނީ ފުރިބާރުވެފައެވެ. އަހަރެން ފެރީން ފޭބިއިރު މަންމައާއި ބައްޕަ އަހަރެން ބަލާއައިސް ތިއްބެވެ. ފައިބައިގެން މަންމަމެން ގާތައް ދިޔައީމެވެ. ނަމަވެސް އަހަރެންނަށް އަދިވެސް އަކުރަމް ފެނޭތޯ އެތަންމިތަން ބަލާ ހޯދާލެވުނެވެ. ނަމަވެސް އަކުރަމް ފެންނާކަށްނެތެވެ.

މަމްދޫހާ: ދަރިފުޅާ ކޯއްޗެއް ތި ހޯދަނީ؟ އަނެއްކާ ފެރީގަ އެއްޗެއް ބާއްވާފަތަ ތިއާދެވުނީ؟

މާގިނައިން ފަހަތް ބަލާތީ މަންމަ އަހަރެންނާ ސުވާލުކުރިއެވެ. އަހަރެން ނޫނެކޭ ބުނެ ގެއާދިމާއަށް ހިނގާގަތީމެވެ. މަންމައާ ބައްޕަވެސް އެކުގައި ހިނގާގަތެވެ.

އައިނީ: ޔޫލިން…! ޔޫލިން…!

ފަހަތްބަލާލިއިރު އަހަރެންގެ ރަހްމަތްތެރި އައިނީ އަހަރެންނަށް ގޮވަމުން ދުވެފާއާދެއެވެ. އަހަރެން މަޑުކުރީމެވެ. އައިނީއައިސް އަހަރެންނާ އަރާހަމަކުރިއެވެ.

އައިނީ: އޭ މަށަށް ގަޑިއަށް ނާދެވުނީ މަންމަ ކަމެއް ހަވާލުކޮށްގެން އެކަމުން ސަލާމަތްނުވެވިގެން… އެހެންނޫނީ އިނގެއެއްނު މަ ވައްޓާލާނެކަން ކައެ ރިސީވްކުރަން…

އައިނީ ހެމުންހެމުން އޭނާއަށް ގަޑިއަށް ފެރީދޮށަށް ނާދެވުނު ސަބަބު ކިޔައިދިނެވެ. އަހަރެން ދެން އެންމެ ރަނގަޅޭ ކިޔައި ކުރިޔަށް ހިނގާގަތީމެވެ. އަދި އައިނީ ގާތު ކުޑަ ވާހަކައެއް ދައްކާލަންޖެހޭ ވާހަކަ އަހަރެން ބުނީމެވެ. އޭނާވެސް ހުރީ އެވާހަކަ އަޑުއަހާ ހިތުންނެވެ.

ގެއަށްގޮސް އަކްރަމްގެ ވާހަކަ އަހަރެން އައިނީ ގާތު ކިޔާދިނީމެވެ. އަދި އަކްރަމް ފެނުމުން އަކްރަމްއަށް ހިތް ދެވުނު ވާހަކައާއި އަދިވެސް ބޭނުންވަނީ އޭނާ ފެންނަންކަމަށް ބުނެ އެވާހަކަ ތަކުރާރު ކުރީމެވެ. އައިނީ އެކަމުގައި އަހަރެންނަށް އެހީތެރިވާނެކަމުގައި ބުންޏެވެ. ނަމަވެސް އަހަރެން ބޭނުންވަނީ އަކުރަމް އަހަރެން ކައިރީ ރައްޓެހިވާން އަހާށެވެ. އަހަރެން މަތިންބައިންޖެހިގެން އުޅޭކަން އަކްރަމްއަށް އެނގޭކަށް ބޭނުމެއްނުވެއެވެ.

(ނުނިމޭ)

ބަހަކީ ގައުމުގެ އެއް ތަނބެވެ. ގައުމީ ވަންތަކަމުގެ އެއް ނިޝާނެވެ. ގައުމެއް ފުރިހަމަ އަމިއްލަވަންތަ ގައުމެއްގެ ގޮތުގައި ދެމި އޮތުމަށްޓަކައި ބަހުގެ ދައުރަށްވުރެ ވަކިންފުޅާ ދެވަނަ އެއްޗެއް ނޯންނާނެއޭ ބުންޔަސް ދޮގަކަށްނުވާނެއެވެ. ބަސް އުވި ވަޅުޖެހެމުންދާ ނިޝާންތަށް ފެންނަމުންދާ މިޒަމާނުގައި، ބަހަށް އެކަށީގެންވާ ކާނާ ދިނުމަކީ ބަހުގެ އަހުލުވެރިންގެ ޒިންމާއެއްކަމުގައި ދެކެމެވެ. މި މަޒުމޫނުގައި ކުރުގޮތަކަށް ބަލާލާނީ ދިވެހިބަސް އެފެދި ކުރިއަރަގެން އައިސްފައިވާ ގޮތުގެ މައްޗަށާއި، މިހާރު ދިވެހި ބަހަށް އަންނަ ބަދަލުތަކާއި، މި ބަދަލުތައް އަންނަން މެދުވެރިވާ ސަބަބުތަކަށް އަދި ދިވެހި ބަސް ނެތިދާނެ ކަމުގެ ބިރު ހީވަމުން ދާ ސަބަބުތަކަށެވެ.

ބަހަކީ އިންސާނުންނަށް ހާއްސަވެގެންވާ އެއްޗެކެވެ. ބަސް މިލަފްޒުގެ މާނައަކީ އެކެއްގެ ހިތުގައި އުފެދޭ ޝުއޫރުތަކާއި، އިހުސާސްތަށް، އަޑުތަކެއްގެ ނިޒާމެއް ބޭނުންކޮށްގެން އަނެކާއަށް އަންގާދިނުމަށް ބޭނުންކުރާ ވަސީލަތެކެވެ. ބަހާއި، ބަހުރުވަޔާ އޮތް ގުޅުމަށް ބަލާލަމާތޯއެވެ؟ ޒަމާނަށް އަންނަމުންދާ ކޮންމެ ބަދަލަކީ ތަރައްޤީއަކަށް ނުވިނަމަވެސް، ޒަމާން ބަދަލުވަމުން އައިއައިހެން ދުނިޔޭގެ ހުރިހާ ކަމަކަށްވެސް ބަދަލުއާދެއެވެ. ދުނިޔެއަށް އަންނަ ކޮންމެ ބަދަލަކާއެކު އައު ކަންތައްތަކެއް އިޖާދުވެ، ތައާރަފްވަމުން ދާނެއެވެ. އަދި ބައެއް ކަންކަން މާޒީގެ ގޮތުގައި ވަޅުޖެހެމުންވެސް ދާނެއެވެ. މިފަދަ ބަދަލުވުމެއްގެ އޮއިވަރާއެކު އެންމެ ބޮޑަށް ބަދަލެއް އަންނާނެ އެކައްޗެއް ކަމަށް ގަބޫލުކުރެވެނީ އެބަޔަކު މޮށެއުޅޭ ބަހެވެ.

އާދޭހެވެ! ބަހަކީ ލަފްޒުތަކެއްގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ އެއްޗެކެވެ. ލަފުޒު އުފެދިގެން އަންނަނީ  މާހައުލާ ގުޅޭގޮތުންނެވެ. މާހައުލުން ފެންނަ ތަފާތު ކަންތައްތަކުގެ މައްޗަށް ލަފުޒު އުފެދި ބަސް ތަރައްގީވަމުން އާދެއެވެ. މިގޮތުން ލަފުޒު އުފެދެމުން ދާއިރު އެއްސަރަހައްދެއްގައި، އުޅޭ މީހުންނަށް އެހެން ސަރަހައްދެއްގައި އުޅޭ މީހުން ބޭނުންކުރާ ބައެއް ލަފުޒުތަށް ނޭނގުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. މިސާލަކަށް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ދިވެހި ބަސް ބޭނުން ކުރާއިރު ރާއްޖޭގެ އެކި ހިސާބުތަކުގައި ވާހަކަ ދައްކާ އުޅޭގޮތް ތަފާތެވެ. ބޭނުން ކުރާ ލަފުޒުތައް ތަފާތެވެ. ވާހަކަ ދައްކާ ރާގު ވެސް ތަފާތެވެ.

އިންސާނުން އެއްރަށުން އަނެއްރަށަށް، އެއްގައުމުން އަނެއްގައުމަށް، ދަތުރުފަތުރުކޮށް އުޅޭއިރު އެހެން ގައުމެއްގައި ބޭނުން ކުރާ ލަފުޒުތައް ތައާރަފްވެ، ބަހުގެތެރެއަށް ވަދެ މަސްހުނިވެ، ބޭނުންކުރާ ރާގު ތަފާތުވުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. ނޫންނަމަ ދަތުރުފަތުރުގެ ދަތިތަކާހެދި، އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކާ ބައްދަލުނުވެ، ޒަމާން ތަކެއް ވޭތުވާން ޖެހުމުން ބަހަށް ބަދަލުއާދެއެވެ. މިސާލަކަށް ކުރީގެ ލޯމާފާނުތަކުގައި، ބަޔާންކޮށްފައިވާ ބަހުރުވަ މިޒަމާނުގެ ބަހަށް ކިތަންމެ ވަރަކަށް ބެލިއަކަސް ނޭނގޭނެއެވެ. މިގޮތަށް ބަދަލުވުމުން ބަހުރުވައެއް އުފެދެން މެދުވެރިވެއެވެ. މިގޮތުން ރާއްޖޭގައި ވަކިން އޮންނަ އަތޮޅުތަކުގައި، ނުވަތަ ރަށްތަކުގައި ވާހަކަ ދައްކާ ބަހުރުވަ ތަފާތުވެއެވެ. މިގޮތަށް ބަލާއިރު އައްޑޫ އަތޮޅާއި، ހުވަދޫ އަތޮޅާއި، ނައިފަރާއި، އަދިވެސް އެހެން ރަށްރަށުގައި ވާހަކަ ދައްކުމުގެ ބަހުރުވަ މާލެ އަތޮޅާއި އަޅާ ކިޔާއިރު ވަރަށް ބޮޑުތަން ތަފާތެވެ.

މިގޮތުން ދިވެހި ބަހުގެ ފާހަގަކޮށްވޭ ބަހުރުވަތަކަށް ބަލާއިރު ވާހަކަދައްކާ ރާގު ތަފާތުވީނަމަވެސް ދިވެހިރާއްޖޭގެ މެދުރާއްޖެތެރޭގައާއި އުތުރުގެ އަތޮޅުތަކުގައި ވަޒަންވެރިފައިވާ މީހުންގެ ބަހުރުވަ ހުރީ ދާދި އެއްގޮތަކަށްކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް މާލެއިން ދެކުނުގެ ބައެއް ހިސާބުތަކުގައި ބޭނުންކުރާ ބަހުރުވާގައި، ރާއްޖޭގެ އެހެން ހިސާބުތަކުގެ ބަހުރުވަޔާ ވަރަށް ބޮޑު ތަފާތުތަކެއް ހުރިކަން ފާހަގަކޮށްލެވެއެވެ. އަޅުގަނޑު ދެކޭ ގޮތުގައި ދިވެހި ބަހުގައި ތަފާތު ބަހުރުވަތައް ހުރުމީ ހަގީގަތުގައި ދިވެހި ބަހަށް ލިބޭ ކުރިއެރުމެކެވެ. މުއްސައްދިކަމެކެވެ.

ދިވެހިންނަށް ދިވެހިބަސް ބޭނުންކުރުމަށް ދަސްވެގެން އައީ ކިހިނެއް ބާއްވައެވެ؟ ދިވެހިބަހުގެ އަސްލަކީ ކޮބާބާއްވައެވެ؟ މިއީ މިހާތަނަށް ކަނޑައެޅިގެން ވަކި ޖަވާބެއް ދެވިފައިވާނުވާ އިހްތިލާފީ ސުވާލެކެވެ. ދިވެހި ބަހުގެ އަސްލާ ބެހޭގޮތުން އެކި އެކި އިލްމެވެރިން މެދުގައި ހިޔާލް ތަފާތުވެފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް ބައެއް ބަސްތަކާ އަޅާކިޔާއިރު އެއްގޮތް ކަމެއް ހުރެއެވެ. އަރަބި ބަހުގައި ހިސާބު ލިޔާ އަކުރުތަކުގެ ބައްޓަމާއި ދިވެހި ބަހުގެ ބައެއް އަކުރު ތަކާ އެއްގޮތް ކަމެއް ހުރެއެވެ. އަދި މަލަޔާޅަމް، ސާންސްކުރިތް ފަދަ ބަސްތަކާއިވެސް ދިވެހި ބަސް އެއްގޮތް ވެފައި ހުރިކަމުގެ ބައެއް ނިޝާންތަށް ފެންނަން އެބަހުއްޓެވެ. އެހެންކަމުން ދިވެހި ބަސް އުފެދުނީ ކަނޑައެޅިގެން ވަކި ބަހަކުންނޭ ބުނެވޭނެ ހެއްކެއް ދެއްކޭވަރުގެ އެއްވެސް ހޯދުމެށް މިހާތަނަށް އައިއިރު ބަހަވީ އިލްވެރިޔަކަށް ހޯދިފައިނުވި ނަމަވެސް ގިނަ އިލްމުވެރިން ބުނާގޮތުން ދިވެހިބަސް އުފެދިގެން އައީ ސާންސްކުރިތް ބަހުންނެވެ.

މިހާތަނަށް އައި އިރު ދިވެހި ލިޔުންތަކަށްވެސް ވަނީ ވަރަށް ބޮޑުތި ތަފާތު އެކިއެކި ބަދަލުތަކެއް އައިސްފައިވެއެވެ. މިގޮތަށް ބަލާއިރު، އާސާރީ ތަންތަނުން ތަފާތު ލިޔުންތަށް ފެނިފައިވެއެވެ. އޭގެތެރޭގައި، އެވޭލާ އަކުރު، ދިވެސް އަކުރު، ލޯމާފާނު ފަދަ ލިޔުންތަކުން ފެނިފައި އެބަހުއްޓެވެ. އަދި މިހާރު ލިޔުންތެރިކަންވެސް ތަރައްގީ ވަމުން އައިސް މިހާރުގެ ލިޔުންތަކަށް މިވަނީ ފަސޭހަ ބަދަލެއް ގެނެފައިވެއެވެ. ތަރައްގީވަމުން އައިސް ބަހުގެ އަކުރުތަކަށް ބަދަލު އައިސް، ދިވެހި ލިޔާ ފަރާތްވެސް ބަދަލުކުރެވިފައިވާކަން ފާހަގަކޮށްލެވެއެވެ. ކުރީގައި ލިޔެފައި ހުންނަ ލިޔުންތަށް ހުންނަނީ ވާތުން ކަނާއަތަށެވެ. މިހާރު މިވަނީ ކަނާއަތުން ވާއަތައް ލިޔެވޭ ތާނަ އަކުރަށް ބަދަލު ކުރެވިފައިވެއެވެ.

ދިވެހިބަސް މިހާތަނަށް ގިރާކޮށްފައިވާ މަރުޙަލާތަކަށް ބަލާލަމާ ހިނގާށެވެ. އެއީ ދިވެހި ބަހުގެ އަދަބިއްޔާތު ބަދަލުވެފައިވާ ދައުރުތައް ކަޑައްތުކުރި މާހައުލުތަކެވެ. އިލްމުވެރިން ދިވެހި އަދަބިއްޔާތު ތިން ދައުރަކަށް ބައްސަވާލައްވާފައިވެއެވެ.  އެއީ ޅަފަތުގެ ދައުރާއި، ފިރުކެންފެށި ދައުރާއި، ހިނގައިގަނެވުނު ދައުރެވެ. ދިވެހި އަދަބިއްޔާތު އެއްދައުރުން އަނެއްދައުރަށް ބަދަލުވާން ދިމާވި ސަބަބަބުތަކަކީ ދިވެހިން އިލްމީގޮތުން ކުރިއަރަގެން ދިއުމާއި، ދިވެހިންގެ ވިސްނުމާއި ފިކުރަށް  ބަދަލުއަންނަން ފެށުމާއި، ލިޔުމާއި، ޗާޕްގެ މަސައްކަތް ފަސޭހަވެގެން ދިއުމެވެ. ޅަފަތުގެ ދައުރާއި ފިރުކެންފެށި ދައުރުގެ ލިޔުންތަކަށް ބަލާއިރު މި ދެދައުރުގެ ލިޔުންތައް ހުންނަނީ ދާދި އެއްގޮތަކަށެވެ. އިބާރާތްތަށް ދޭހަކުރަން އުނދަގޫވެފައި، އަކުރުތަކުގެ ފައިކޮޅު ތިރިއަށް ދިގުވެފައި ހުންނަކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. ޖުމްލަތަކާއި ލަފްޒްތަށް އަތުރާފައި ހުންނައިރު ލަފްޒު ވަކިކޮށް ލިޔެފައިނުހުރުމާއި، އާދަޔާ ހިލާފަށް ގިނައިން އަރަބިބަސް ބޭނުންކޮށްފައި ހުރުމާއި، ފުލުސްޓޮޕް ޖަހައިގެން ޖުމްލަތަށް ނުނިންމާ ހުންނަކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ.

ދިވެހިބަހާ މެދު ދިވެހިން ހޭލުންތެރިކުރުމަށްޓަކައި، ދިވެހި ބަހުގެ ތާރީހު ގިނަގިނައިން މުޠާލިއާކޮށް، ދިވެހި ތާރީހަށް އަސްފައިވާ ބަދަލު ތަކާއިމެދު ފުންކޮށް ވިސްނާ، އަމިއްލަ ބަހެއް އޮތުމަކީ ފަހުރުވެރިވާންޖެހޭ ކަމެއްކަމުގައި ދެކި، އަދި ހާއްސަކޮށް ދިވެހިބަހުގެ މުސްތަގުބަލު ދެން އަންނަންއޮތް ޖީލަށް އަންގާދިނުމަކީ ނުހަނު މަންފާކުރާނެކަމެކެވެ. ބަސް ވަޅުޖެހިގެން ހިނގައްޖެނަމަ، އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރޭގައި މިއޮތް ރީތި އާދަކާދަތަކަށާއި، ދީނާ  ޘަގާފަތަށް އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރުކޮށް އެކަމުގެ ހިތި ރަހަ އަރުތެރޭގައި ލާންފަށާފާނެއެވެ.

ޤައުމަށްޓަކާ ދީނަށްޓަކާ، ޤުރުބާން ވެދާން ތައްޔާރުހޭ…؟
އައުމުން ވަގުތު ފަސްނުޖެހި މޭ، ދިއްކޮށްލުމަށް ތައްޔާރުހޭ…؟

ފަހު ނޭވަޔާ ހަމަޔަށް ތިބާ، ލަސްކަރުގެ ފުރަތަމަ ލައިނުގާ
ރަހުމަތްތެރިންނާއެކު ތި ޖާން، ދުއްވާލުމަށް ތައްޔާރުހޭ…؟

އޮހޮރާލަމުން ރަތް ލޭ ބިމަށް، ވިހުރާލަމުން ދިވެހިންގެ ދިދަ
ގޮހޮރާ މެޔާ މުޅި ނަފްސުވެސް، ކުރުމަށް ފިދާ ތައްޔާރުހޭ…؟

ދުޝްމަން ބަޔަކު ކަމުގާ ވެގެން، ހިފުމަށް އަޔަސް ލޮބުވެތި މިބިން
ދުޝްމިންތަކުން ނައްތާލުމަށް، ޖޯޝާއެކީ ތައްޔާރުހޭ…؟

ލޮބުވެތި ބިމުން ބައި ކައިވަތެއް، ވިޔަކަސް ނުދޭން ގަދަ އަޒުމުކޮށް
ލޮބުވެތިވި އަބުޠާލުން ފަދައިން، ހިނގުމަށް ތިބާ ތައްޔާރުހޭ…؟

ހަނގުރާމައެއް ކުރިމަތިވުމުން، ޤައުމަށް އަމާންކަން ހޯދުމަށް
ހަގު ދަރިފުޅާ އަދި އަންހެނުން، ދޫކޮށްފަ ދާން ތައްޔާރުހޭ…؟

ގުޅިގެން އަތާ އަތްތައް އެކީ، މިނިވަންކަމުގަ ބާއްވަން މިބިން
މުޅި ދުނިޔެވެސް ޤައުމަށްޓަކާ، ޤުރުބާން ކުރަން ތައްޔާރުހޭ…؟

މާސިންގާ ކަނޑުގެ ބިޔަ ރާޅުތަކުގެ ދަށުވާން އެދޭނީ ފަހެ ކާކު ހެއްޔެވެ؟ ދަތުރުކުރަމުން ދިޔަ ދޯނި ގަދަ ވަޔާ ވިއްސާރައިގައި ޖެހި ބަންޑުންވާން އެދޭނީ ފަހެ ކާކު ހެއްޔެވެ؟ އުފާވެރިކަމުގެ ފޮނިމީރުކަން މާމަލުން ލިބިލިބި ހުއްޓައި، ހިތާމައިގެ ވިހަ ގަދަ ކަރުނައިގައި ތެމެން ބޭނުންވާނީ ފަހެ ކާކު ހެއްޔެވެ؟ ކޮންމެ މީހަކުވެސް އެދެނީ ހިތްހަމަޖެހުމާއި އަރާމެވެ. އަމާންކަމާއި ސުލްޙަ މަސަލަސްކަމެވެ. ފާގަތިކަމާއި ކާމިޔާބީއެވެ. ނަމަވެސް އެކަމަށް އެދި މަސައްކަތްކުރަނީ ކިތައް މީހުން ހެއްޔެވެ؟ އެ އުފާވެރި މަންޒިލަށް ދިޔުމުގެ އަޒުމުގައި ތިބީ ކިތައް ދިވެހިން ހެއްޔެވެ؟

ޒަމާން މިވަނީ ބަދަލު ވެފައެވެ. ތަރައްޤީއާއި ތަހުޒީބުގެ ނަމުގައި ތަފާތު އެތައް ދޮރެއް މިވަނީ ބޭރުގެ ފަރާތްތަކަށް ހުޅުވާލެވިފައެވެ. އެކިއެކި ނަންނަމުގައި އިންވެސްޓަރުންނަށް މިވަނީ ރާއްޖެ އައުމަށް ދަޢުވަތު ދެވިފައެވެ. ނަމަވެސް ގަބޫލުކުރަންޖެހޭ ހަޤީޤަތަކީ ހަމައެކަނި އިންވެސްޓަރުންނަށް މިޤައުމު ހުޅުވާލުމަކުން ތަރައްޤީ ނުވާނެކަމެވެ. އުސް ޢިމާރާތްތަކާއި ބޮޑެތި ސްޕޯރޓްސް ކޮމްޕްލެކްސްތަކަކީ ތަރައްޤީ މިނެކިރާ ހަމައެކަނި ވަޞީލަތް ނޫންކަމެވެ. ތަރައްޤީއަކީ ޤައުމުގެ ހުރިހާ ފަރުދުންގެ ޙިއްސާއާއެކު އުފެދިގެން އަންނަ ދިރިއުޅުމުގެ ވައްޓާފާޅިއެކެވެ. އެންމެ އާދައިގެ ރައްޔިތުމީހާއަށްވެސް ހަމަޖެހޭ ދިރިއުޅުމެއް ހޯދައިދިނުމާއި، ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަމާއި، ތަޢުލީމުގެ ފުރުޞަތު ހޯދާ ނުދެވޭހާ ހިނދު އެތަނެއް ތަރައްޤީ ވީކަމުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ.

ތަރައްޤީއާ ގުޅުވައިގެން މިހާރު އެންމެ ބާރަށް ދެކެވޭ އެއް ވާހަކައަކީ ސްޕެޝަލް އިކޮނޮމިކް ޒޯން (އެސް. އީ. ޒެޑް) ގެ ވާހަކައެވެ. ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށް ސަރުކާރުގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވާ މިބިލުގެ މަޤްޞަދަކީ ބޭރުގެ އިންވެސްޓަރުންގެ ޝައުޤުވެރިކަން ރާއްޖެއަށް އިތުރުކުރުމާއި، އާ ޓެކްނޮލޮޖީތައް ތަޢާރަފްކުރުމާއި ދިވެހިންނަށް ވަޒީފާގެ ފުރުޞަތު އިތުރުކޮށް ފާގަތި ދިރިއުޅުމެއް ހޯދައިދިނުމެވެ. މިއީ މިއަދު ޤައުމަށް ނުހަނު ބޭނުންތެރި ކަންކަމެވެ. ޖުމްލަކޮށް ބުނަނީނަމަ އެސް. އީ. ޒެޑް ބިލަކީ ކުރިއަށް ދިޔުމަށްޓަކާ އެޅޭނޭ ވަރަށް މުޙިއްމު ފިޔަވަޅެކެވެ. ތަރައްޤީވެފައިވާ ޤައުމުތަކާ ފައިހަމަކުރުމަށް ލިބޭނެ ރަނުގެ ފުރުޞަތެކެވެ.

ހަމައެކަނި މިފަދަ ބިލެއް ފާސްވުމަކުން ޤައުމެއް ތަރައްޤީ ވެގެން ނުދެއެވެ. މިކަމުން ނިކުމެދާނެ ނަތީޖާތަކަށް ސަރުކާރުން ވަރަށް ވިސްނަންޖެހެއެވެ. މިކަމުން ލިބިދާނެ ފައިދާއާއި ކުރިމަތިވެދާނެ ނޭދެވެ އަސަރާ އަޅާކިޔެން ޖެހެއެވެ. މިއަދުގެ ޤައުމުގެ ޙާލަތު އޮތީ މިފަދަ ހުޅުވާލުމަކަށް އެންމެ އެކަށޭނެ ޙާލަތެއްގައި ތޯ ބަލަން ޖެހެއެވެ. ޤައުމުގައި ކޮރަޕްޝަނާއި ފަސާދަވަނީ ކިހާ ހިސާބެއްގައިތޯ ބަލަން ޖެހެއެވެ. މިހާރު ވެސް މި ކުޑަކުޑަ ދިވެހިރާއްޖެއަކީ ތަފާތު އެކި ކުށްކުށަށް ހުޅުވިފައިވާ ޤައުމެކެވެ. ތަރައްޤީ ވެފައިވާ ޤައުމުތަކުގެ ލިސްޓްގައިވާ ގިނަ ޤައުމުތަކަކީ މީހުން މެރުމާއި މާރާމާރީ ހިންގުމާއި ރޭޕްކުރުން ފަދަ ކުށްތައް އެންމެ ގިނައިން ހިނގާ ޤައުމުތަކެވެ. އެފަދަ ޤައުމުތަކުން އެޅޭ އަނދިރި ހިޔަނިން ސަލާމަތް ވުމަށް އެކަށިގެންވާ ޤާނޫނުތަކާއި ޤަވާޢިދުތައް ހެދުމަށްފަހު ނޫނީ މިފަދަ ބިލެއް ޤާނޫނަކަށްވެ ވުޖޫދަށް އައުމަކީ އިންތިހާ ދަރަޖައަށް ގެއްލުން ލިބިދާނެކަމެކެވެ.

ތަރައްޤީ ހޯދަން އަޅުގަނޑުމެން ކުރާ ދަތުރުގައި، ދިވެހި ޤައުމަށް ލިބިދާނެ ފޫނުބެއްދޭވަރުގެ ގެއްލުމާމެދު ވިސްނަން ޖެހެއެވެ. ތަހުޒީބުގެ ނަމުގައި އަންނަ ނުރަނގަޅު ވިސްނުންތަކަށް އަޅުގަނޑުމެން ފާރަވެރިވާން ޖެހެއެވެ. މުޖުތަމަޢުގައި އުފެދިދާނެ އަޚުލާޤީ ބަލިމަޑުކަމަކަށް ނަޒަރު ހިންގަން ޖެހެއެވެ. ބޭރުގެ އިންވެސްޓަރުން ރާއްޖޭގައި އިންވެސްޓް ކުރުމުގެ ކުރިން، އެފަރާތަކުގެ ފުރިހަމަ މަޢުލޫމަތު އެނގެން ޖެހެއެވެ. މިކަންކަމަށް ފުރިހަމަ ގޮތުގައި އަޅާނުލެވިއްޖެ ނަމަ، މަދު ދުވަސްކޮޅަކަށް ލިބޭ ފައިދާއަށްވުރެ ދިގުމުއްދަތުގައި ލިބޭ ގެއްލުން ބޮޑުވެދާނެކަމީ ވުން ވަރަށް ގާތް ކަމެކެވެ.

ޒުވާނުންގެ މެދުގައި ކުޅިވަރުގެ، ޚާއްސަކޮށް ފުޓުބޯޅައިގެ، ޝައިޤުވެރިކަން އިތުރުކޮށް ގިނަ ޒުވާނުން އެއް ޢާޒުމެއްގައި މަސައްކަތްކުރުމުގެ ރޫޙު ޢާލާކޮށް ދިރުވުމުގެ މަޤްޞަދުގައި ކުރިއަށް ގެންދިޔުމަށް ހަމަޖެހިފައިވާ ފުޓްބޯޅަ މުބާރާތް މިފަހަރުވެސް އެއިޓް އަ ސައިޑް ގެ އުސޫލުން ކުރިއަށްގެންދިޔުމަށް ނިންމައިފިއެވެ. މިގޮތަށް ނިންމާފައިވަނީ މިކަމާ ބެހޭގޮތުން ކުރެވުނު ބަހުސްތަކަކަށް ފަހުގައި، މުބާރާތް ހިންގުމުގައި އަމަލީގޮތުން ބައިވެރިވާ ފަރާތަކުގެ މެދުގައި ނެގުނު ވޯޓަކުންނެވެ.

ކާށިދޫގެ ގިނަ ޢަދަދެއްގެ ޒުވާނުން ބޭނުންވަނީ ފުޓްސަލް މުބާރާތެއް ބޭއްވުމަށެވެ. ފުޓްސަލް ބާއްވާނަމަ މުބާރާތުގައި ބައިވެރިވާ ޓީމުތައް ގިނަ ވާނެކަމަށް ލަފާކުރެވެއެވެ. ނަމަވެސް ޢީދު ބަންދުގައި ލިބެނީ ވަރަށް މަދު ދުވަސްކޮޅެކެވެ. އެހެންކަމުން ބަންދުތެރޭގައި ހުރިހާ މެޗެއް ކުޅެ ނިމޭވުރުވާނެހެން ހީނުވާތީ އެގޮތަށް ނިންމީކަމުގައި މުބާރާތް ހިންގުމުގައި އިސްކޮށް ހަރަކާތްތެރިވާ ފަރާތުން ބުނެއެވެ. އަދި ފުޓްސަލް މުބާރާތެއް ހިންގުމަކީ ވަރަށްވެސް ބޮޑު ޚަރަދެއް އެކަމުގައި ހިނގާނެކަމަކަށް ވާތީ އެކަން މިފަހަރު އެގޮތަށް ކުރެވެން ނެތީކަމަށްވެސް އެފަރާތުން ހާމަކުރެއެވެ. ނަމަވެސް އެންމެ ބޮޑު މައްސަލައެއްކަމަށް އެފަރާތުން ފާހަގަކުރަނީ މުބާރާތް ހިންގަން ލިބޭ މުއްދަތު ކުރުވުމެވެ.

ކާށިދޫ ޔޫތް ޓްރޮފީ 2013 ހިންގުމުގައި އަމަލީގޮތުން ބައިވެރިވާ ޓީމުތަކުން ގެންދަނީ މިއީ ކާމިޔާބު މުބާރާތަކަށް ހެދުމަށް ވަރަށް ގިނަ މަސައްކަތްތަކެއް ކުރަމުންނެވެ. އެގޮތުން އެފަރާތުން އިއްޔެ ވަނީ ކާށިދޫ ކައުންސިލާވެސް ބައްދަލުކޮށްފައެވެ. މިބައްދަލުވުމުގައި ކައުންސިލްގެ ހުރިހާ މެމްބަރުންވަނީ ބައިވެރިވެފައެވެ. އަދި މިކަމަށް ކައުންސިލަށް ވެދެއްވެން އޮތް އެހީއެއް ވެދެއްވާނެކަމުގައި ކައުންސިލުންވަނީ ބުނެފައެވެ.